Często wśród rozmów z wodniakami słyszeliśmy jak pada pytanie
„Jak powinny być prawidłowo dobrane cumy do mojej jednostki?
Czy wartość wytrzymałości cymy na zrywanie ma znaczenie?”
Postanowiliśmy zgłębić temat wśród fachowców. Ponieważ potrzebowali oni konkretnego przykładu, podaliśmy jako punkt wyjściowy, jacht stalowy o wadze 7 ton.
Oto jaką odpowiedź otrzymaliśmy:
Dobór odpowiednich cum do łodzi o wadze 7 ton jest kluczowy dla bezpieczeństwa i komfortu podczas manewrowania oraz kotwiczenia. Wartość wytrzymałości na zrywanie ma znaczenie, ale są też inne czynniki, które należy wziąć pod uwagę przy wyborze cum.
Jak dobrać cumy:
- Materiał cumy:
- Poliester: Popularny wybór na cumy, charakteryzuje się wysoką wytrzymałością na zrywanie, dobrą odpornością na promieniowanie UV i niską rozciągliwością.
- Polipropylen: Jest tańszy, ale mniej trwały, bardziej rozciągliwy i mniej odporny na promieniowanie UV.
- Poliamid (nylon): Ma wysoką wytrzymałość na zrywanie oraz większą elastyczność, co pomaga w amortyzowaniu uderzeń, ale może być bardziej wrażliwy na działanie promieni UV.
- Średnica cumy:
- Przyjmuje się, że minimalna średnica cumy powinna wynosić 1 mm na każde 4 kg wagi łodzi. Dla łodzi o wadze 7 ton (7000 kg):
- Zaleca się, aby cumy miały średnicę w przedziale od 16 do 20 mm, aby zapewnić odpowiednią wytrzymałość.
- Długość cumy:
- Cumy dziobowe i rufowe: Zazwyczaj powinny być równe długości łodzi lub nieco dłuższe.
- Cumy burtowe (springi): Zazwyczaj mają długość półtorej długości łodzi, aby zapewnić większą elastyczność podczas manewrów.
- Wytrzymałość na zrywanie:
- Wartość ta wskazuje, ile siły potrzeba, aby zerwać cumę. Dla łodzi o wadze 7 ton, zaleca się, aby wytrzymałość na zrywanie wynosiła przynajmniej trzykrotną wagę łodzi, czyli co najmniej 21 ton (21000 kg). Wytrzymałość cumy zależy od materiału i średnicy. Przykładowe wartości dla wytrzymałości na zrywanie (przy średnicy 16-20 mm):
- Poliester: 22-30 ton
- Polipropylen: 12-18 ton
- Poliamid: 24-35 ton
- Amortyzacja:
- W przypadku większych sił działających na cumy, warto zastosować amortyzatory cum, które zredukują naprężenia i zmniejszą ryzyko ich zerwania, szczególnie w przypadku silnych wiatrów lub prądów wodnych.
Czyli dla tej konkretnej jednostki:
- Średnica cumy: 16-20 mm.
- Wytrzymałość na zrywanie: Przynajmniej 21 ton.
- Materiał: Poliester lub poliamid to najlepsze wybory ze względu na wytrzymałość i odporność na warunki atmosferyczne.
Wartość wytrzymałości na zrywanie ma znaczenie, ponieważ zbyt słaba cuma może nie wytrzymać naprężeń podczas trudnych warunków.
Pleciona czy skręcana
Rodzaj konstrukcji cumy, czyli czy jest spleciona (pleciona), czy skręcona, ma istotny wpływ na jej wytrzymałość, elastyczność, odporność na zużycie i łatwość użytkowania. Oto, jakie różnice w praktyce niesie każdy z tych typów:
1. Cuma spleciona (pleciona)
- Wytrzymałość: Cuma spleciona jest zwykle mocniejsza niż skręcona, dzięki bardziej zwartej strukturze. Plecionka może lepiej rozkładać naprężenia, co sprawia, że jest bardziej odporna na zrywanie.
- Odporność na zużycie: Cuma pleciona jest bardziej odporna na ścieranie, ponieważ w tej konstrukcji włókna są lepiej chronione wewnętrznie i mniej narażone na kontakt z ostrymi krawędziami lub innymi powierzchniami.
- Elastyczność: Cumy plecione są zazwyczaj mniej elastyczne od skręconych, co oznacza, że są bardziej odporne na rozciąganie, ale jednocześnie mogą być mniej skuteczne w amortyzowaniu szarpnięć.
- Odporność na splątanie: Splecione cumy są bardziej odporne na splątanie, co czyni je łatwiejszymi w użyciu na co dzień.
- Wygląd: Cumy splecione mają bardziej gładką i estetyczną strukturę, co jest preferowane w zastosowaniach rekreacyjnych i luksusowych.
2. Cuma skręcona
- Elastyczność: Skręcona cuma jest bardziej rozciągliwa niż pleciona, co sprawia, że lepiej amortyzuje szarpnięcia i dynamiczne naprężenia, co jest istotne np. przy falowaniu w porcie.
- Odporność na zużycie: Cumy skręcone są mniej odporne na ścieranie i mogą szybciej się zużywać, szczególnie w miejscach intensywnego kontaktu z powierzchniami.
- Tendencja do splątania: Skręcone cumy mają większą tendencję do skręcania się i plątania, co może utrudniać ich codzienne użytkowanie, szczególnie w trudnych warunkach.
- Naprawa i użytkowanie: Cumy skręcone mogą być łatwiejsze do naprawy w przypadku uszkodzeń, ponieważ łatwiej jest na nich wykonać węzły lub naprawić uszkodzone odcinki.
Podsumowanie:
- Cumy splecione są bardziej wytrzymałe, odporne na zużycie i mniej podatne na splątanie, ale mniej elastyczne.
- Cumy skręcone są bardziej elastyczne, lepiej amortyzują naprężenia, ale szybciej się zużywają i mają tendencję do plątania.
Wybór zależy od potrzeb użytkownika: jeśli łódź stoi w porcie narażonym na duże falowanie, elastyczność cum skręconych może być korzystna, natomiast do codziennego użytku cumy splecione są wygodniejsze i bardziej trwałe.
Wpływ rdzenia w linach:
Liny z rdzeniem mają wewnętrzną strukturę (rdzeń), która zwiększa wytrzymałość, elastyczność i inne właściwości liny. Oto kilka cech, które mogą wpłynąć na wybór lin z rdzeniem:
1. Liny splecione z rdzeniem:
- Wytrzymałość: Dzięki rdzeniowi liny splecione są znacznie mocniejsze i bardziej odporne na zrywanie. Rdzeń zwiększa ogólną wytrzymałość liny, co jest istotne przy zastosowaniach takich jak cumowanie większych jednostek.
- Elastyczność: Liny splecione z rdzeniem są bardziej elastyczne od zwykłych lin splecionych, ponieważ rdzeń dodaje dodatkową warstwę, która może lepiej rozpraszać napięcia.
- Odporność na zużycie: Liny splecione z rdzeniem są zazwyczaj bardziej odporne na ścieranie niż liny bez rdzenia, ponieważ wewnętrzna warstwa rdzenia chroni przed uszkodzeniami mechanicznymi.
- Łatwość użytkowania: Mimo rdzenia, splecione liny wciąż mają tendencję do zachowywania swojej odporności na plątanie, co czyni je łatwymi w obsłudze.
2. Liny skręcone z rdzeniem:
- Elastyczność: Liny skręcone z rdzeniem zachowują swoją elastyczność, a rdzeń dodatkowo zwiększa ich zdolność do rozciągania się i amortyzowania sił. To jest istotne w warunkach, gdzie występuje duże falowanie i nagłe naprężenia.
- Odporność na zużycie: Rdzeń w linach skręconych może nieco poprawić ich trwałość w porównaniu z linami bez rdzenia, ale będą one nadal bardziej podatne na zużycie niż splecione liny z rdzeniem.
- Tendencja do splątania: Skręcone liny z rdzeniem będą miały większą tendencję do plątania niż splecione, choć rdzeń może nieco zmniejszyć ten efekt.
Podsumowanie wpływu rdzenia:
- Liny splecione z rdzeniem są mocniejsze, bardziej odporne na ścieranie i wciąż łatwe w użyciu, przy zachowaniu elastyczności.
- Liny skręcone z rdzeniem zachowują elastyczność, ale są mniej odporne na plątanie i zużycie niż splecione odpowiedniki.
Jak wygląda nasiąkliwość wodą poszczególnych lin?
Wybór lin z rdzeniem może być korzystny, jeśli zależy Ci na wytrzymałości, elastyczności i odporności na warunki zewnętrzne, szczególnie w przypadku większych łodzi lub trudniejszych warunków na morzu.
Nasiąkliwość lin zależy od materiału, z którego są wykonane.
Oto jak wygląda nasiąkliwość wodą dla różnych rodzajów lin:
1. Liny polipropylenowe
- Nasiąkliwość: Bardzo niska
- Dlaczego: Polipropylen to materiał hydrofobowy, co oznacza, że nie pochłania wody i unosi się na jej powierzchni. To czyni go popularnym wyborem dla lin na jachty i inne zastosowania wodne.
- Zastosowanie: Używane tam, gdzie lina musi unosić się na wodzie.
2. Liny poliestrowe
- Nasiąkliwość: Bardzo niska
- Dlaczego: Poliester ma bardzo niską nasiąkliwość, dlatego nie traci swoich właściwości, nawet po dłuższym kontakcie z wodą.
- Zastosowanie: Popularne jako cumy i liny takielunku, ponieważ są odporne na UV, ścieranie i mają niski współczynnik rozciągliwości.
3. Liny poliamidowe (nylonowe)
- Nasiąkliwość: Średnia
- Dlaczego: Poliamid absorbuje około 5-10% swojej masy w wodzie, co sprawia, że jest bardziej podatny na nasiąkanie niż polipropylen czy poliester.
- Zastosowanie: Używany tam, gdzie wymagana jest duża elastyczność i wytrzymałość, np. do cum, choć nasiąkliwość może prowadzić do zwiększenia masy i spadku wydajności po długim zanurzeniu.
4. Liny z włókien naturalnych (np. konopne, sizalowe)
- Nasiąkliwość: Wysoka
- Dlaczego: Naturalne włókna, takie jak konopie czy sizal, pochłaniają wodę, co prowadzi do ich pęcznienia i osłabienia w wodzie.
- Zastosowanie: Współcześnie rzadko stosowane w żeglarstwie ze względu na podatność na nasiąkanie i degradację w wodzie.
5. Liny aramidowe (Kevlar)
- Nasiąkliwość: Bardzo niska
- Dlaczego: Kevlar nie pochłania wody i jest odporny na działanie wilgoci. Jest niezwykle mocny i ma niski współczynnik rozciągania, choć może być droższy.
- Zastosowanie: Wysoko wytrzymałe liny, używane tam, gdzie wymagana jest maksymalna odporność na wodę i wysoka wytrzymałość.
6. Liny Dyneema (HMPE – polietylen o ultra-wysokiej masie cząsteczkowej)
- Nasiąkliwość: Bardzo niska
- Dlaczego: Liny z Dyneema praktycznie nie pochłaniają wody. Są one lekkie, bardzo mocne i odporne na ścieranie oraz UV.
- Zastosowanie: Zastosowania, gdzie wymagana jest wytrzymałość, mała masa i niska nasiąkliwość, np. liny holownicze, cumy.
Podsumowanie:
| Materiał liny | Nasiąkliwość | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Polipropylen | Bardzo niska | Liny unoszą się na wodzie, liny ratunkowe |
| Poliester | Bardzo niska | Cuma, takielunek, odporność na ścieranie i UV |
| Poliamid (Nylon) | Średnia | Cumy, rozciągliwe liny do amortyzacji sił |
| Włókna naturalne | Wysoka | Tradycyjne liny, ale podatne na degradację w wodzie |
| Aramid (Kevlar) | Bardzo niska | Wysoko wytrzymałe liny, wysokie koszty |
| Dyneema | Bardzo niska | Liny holownicze, cumy, odporność na UV |
Każdy z tych materiałów ma swoje zalety w zależności od warunków użytkowania i wymagań dotyczących trwałości i nasiąkliwości wodą.